Nuacht/News

béaloideas, na Rosa, pleanáil teanga

Píosa béaloidis faoin gClochán Liath

Tá píosa deas faoi ainmniú an Chlocháin Léith anseo ar Tuairisc.ie inniu.

An interesting little bit of local folklore about the naming of an Clochán Liath

Sa tsean-am ní raibh droichead ar bith trasna ar abhainn na gCnoc. Ba ghnách leis na daoine ghabháil trasna ar na carraigeacha cúpla slat os cionn na háite a bhfuil an droichead anois. Bhí caonach liath ag fás ar na carraigeacha seo. Bhí ceárta, síbín agus cúpla teach ósta ann. Baisteadh an Clochán Liath ar an bhaile bheag.

Dungloe atá air i mBéarla ach seo mar a tháinig an t-ainm.

Bhí deartháir d’Ó Domhnaill as Dún na nGall ina chónaí cóngarach d’Ailt an Chorráin,  ‘An Dálach’  a bheirtí air. Bhí caisleán nó dún aige san áit sin, agus bhí bábhún buailteachais suas i Leitir Mhic a’ Bhaird ar an Chlochbhuaile. D’imigh an Dálach é fhéin agus a chuid fear suas lá amháin le seal seilge a dhéanamh ann. Níor fhág sé ina dhiaidh sa dún ach a bhean agus cúpla buachaill fásta.

Caidé a bhí ach taoiseach eile i Machaire Rabhartaigh agus ní raibh an bheirt ar na hóí lena chéile. Nuair a chuala an Rabhartach go raibh an Dálach as baile, chruinnigh sé trí lán báid dá chuid fear agus anoir ar bharr toinne leo an méid a bhí ina gcorp. Bhí sé ag brath an bhean d’fhuadach agus an dún a dhó. Tháinig siad i dtír ar an Chéideadh agus chuir triúr spíodóirí go dtí an dún le fios a fháil go raibh an Dálach ar ais.

Ach níor tháinig siad thar farraige nó i dtír i ngan fhios, chonacthas iad ón dún. Nuair a chuala an bhean an scéal, thosaigh sí ag smaoineamh caidé a dhéanfadh sí. Thug sí ordú don mhórsheisear searbhóntaí a bhí aici solas a chur i ngach aon fhuinneog agus an méid tormán is callán is gleo a thiocfadh leo a dhéanamh. Rinne siad sin. Nuair a tháinig na spíodóirí fá cheathrú míle don dún chonaic siad na soilse agus chuala siad an gleo. Chuaigh siad ar ais ’un na Céideadh agus d’inis don Rabhartach go raibh an Dálach is a cuid fear sa bhaile. Níor luaithe a chuala an Rabhartach seo ná d’ordaigh sé a chabhlach chun farraige agus ar shiúl leo chomh tiubh géar agus a tháinig leo ‘un na bhaile. Ba é clisteacht na mná agus an gleo a shábháil an dún. Ón lá sin amach tugadh Dún an Ghleo mar ainm air.

I ndiaidh tamall blianta tháinig daoine a chónaí fá na gleanntáin seo idir barr sléibhe agus Machaire Méilte. Ba iad sin ár sinsir ar chuir na Gaill ruaig orthu as na tailte maithe thart fá Dhoire agus Leitir Ceanainn i ndiaidh theitheadh na nIarlaí. Ba ag Dún an Dálaigh, sin dún an ghleo, a bíodh an t-aonach go dtí seo ach bhí cumhacht na nGall ag dul i laige agus líon phobal na Rosann ag dul i méid. Chonacthas do na daoine go raibh an Clochán Liath níba mhó i lár báire, agus ar an ábhar sin athraíodh an t-aonach aníos anseo. Ba é Dungloe an t-ainm a bhíodh ag na ceannaitheoirí Gallda air, agus lean an t-ainm sin an t-aonach, sin mar a tháinig Dungloe a bheith ina ainm Béarla ar an bhaile beag in áit Cloghanlee.

Faisnéiseoir: Seán Ó Ceallaigh,
Dúcharraig,
Co Dhún na nGall

Uncategorized

Buntáistí an dátheangachais / Advantages of bilingualism

Ar ndóiche agus muid ag dul don obair seo faoin phleanáil teanga sna Rosa tá muid ag iarraidh an Ghaeilge a chur chun cinn siocar go gcreideann muid go bhfuil buntáistí móra ann do cheantar na Rosann de thairbhe a stádais agus a oidhreachta mar cheantar Gaeltachta. Ach ní thuigeann daoine i gcónaí cé chomh mór is atá na buntáistí a bhaineann leis an dátheangachas. Tá go leor taighde ann ó gach cearn den domhain a léiríonn na buntáistí seo, agus san fhíseán seo míníonn an tOllamh Antonella Sorace ó Ollscoil Dhún Éideann cuid de na firicí agus miotais a bhaineann le dátheangachas – go háiride don duine óg a fhaigheann an darna teanga sna luathbhlianta, bíodh sin sa bhaile nó i scoileanna tumoideachais. Gheobhaidh tú go leor cainteanna eile le hAntonella ar an ábhar seo ach a hainm a chuartú ar youtube.

Tá an tOllamh Sorace i gceannas ar an institúid Bilingualism Matters agus tá liosta acu de cheisteanna coitianta a bhíonn ag tuismitheoirí faoin dátheangachas anseo: http://www.bilingualism-matters.ppls.ed.ac.uk/parents-questions/frequently-asked-questions/

Those of us involved in language planning in the Rosses are committed to promoting Irish in the area on account of the wide variety of benefits (such as Údarás na Gaeltachta attracting Randox and the likes to the area, Irish as a “unique selling point” for tourism, and so on). But the full extent of the advantages of bilingualism are not always appreciated, even by Irish speakers. In this video Professor Antonella Sorace of the University of Edinburgh explains some of the facts and debunks some common myths to do with bilingualism. A quick youtube search will give you many videos of her giving talking about these matters in more detail.

Professor Sorace is head of the Bilingualism Matters centre in the University Edinburgh. The instiution’s website has an informative FAQ page that answers questions parents often have about bilingualism: http://www.bilingualism-matters.ppls.ed.ac.uk/parents-questions/frequently-asked-questions/ – well worth a look!

Uncategorized

Comhdháil faoin Phleanáil Teanga i nGaillimh

22728811_866051440228639_20319812549233316_nBeidh comhdháil faoin phleanáil teanga á heagrú ag an ngrúpa Teacht Aniar in Óstán na bhForbacha i nGaillimh ar an 25ú agus 26ú den mhí seo. 

Tabharfaidh an ócáid seo deis do dhaoine ar spéis leofa an phleanáil teanga nó atá páirteach i gceann de na coistí áitiúla cosúil le Pleanáil Teanga na Rosann chun teacht le chéile agus cainteanna a chloisteáil  ó shaineolaithe ar an phleanáil teanga. Dar leis na heagraithe seo iad na spriocanna atá ag an chomhdháil:

  • B’fhearr glacadh leis an gcomhdháil seo mar an chéad chéim i bpróiseas foghlamtha, cumasaithe agus slógaidh na rannpháirtithe
  • Go roinnfear an saineolas atá bailithe go dtí seo ag na coistí pleanála teanga
  • Go gcothófar comhghuaillíocht ina measc
  • Go ndéanfar cinneadh gréasán teangmhálacha a bhunú le comhordú a dhéanamh idir na grúpaí pleanála de réir mar a oireann
  • Go ndéanfar scrúdú ar na gnéithe eagsúla a bhaineann leis an bpleanáil teanga mar atá beartaithe.

Tá sé saor in aisce le freastal ar an ócáid, agus beidh ionadaí ó choiste Pleanála Teanga na Rosann i láthair. Tuilleadh eolais ar fáil anseo: https://teachtaniar.eu/imeachtai/

There will be a conference about the language planning process in Conamara on the 25th and 26th of May 2018, with talks by language planning experts and workshops which will give those interested or involved in the language planning process. A representative from the Rosses language planning committee will be attendance, which is free – further information is on the website of the Teacht Aniar group who are organising the event: https://teachtaniar.eu/imeachtai/

Uncategorized

Gaeilge ar an Chlochán Liath á phlé ar ‘Barrscéalta’ / Use of Irish in an Clochán Liath discussed on Raidió na Gaeltachta

Ó tharla go bhfuil an Clochán Liath ainmnithe mar bhaile seirbhíse Gaeltachta, rinne RTÉ Raidió na Gaeltachta rud beag taighde ar líon na ngnólachtaí sa bhailea bhfuil Gaeilgeoirí líofa fostaithe iontu. I measc na dtorthaí a bhí acu, fuair siad amach go bhfuil ar a laghad Gaeilgeoir amháin ag obair in 70% de ghnónna an bhaile – rud a bheas ina chúnamh mór do rath an phleanála teanga sa cheantar agus sna limistéir eile máguaird. Phléigh cathaoirleach choiste pleanála teanga na Rosann, Helena Mhic Laifeartaigh, Ben Ó Ceallaigh, an comhairleoir pleanála teanga agus Séamas Ó Gallachóir ó Údarás na Gaeltachta torthaí an tsuirbhé ar Barrscéalta le gairid.

Beidh an podchraoladh ar fáil anseo gan mhoill (19ú Aibreán): https://www.rte.ie/rnag/barrscealta/

With An Clochán Liath being recently announced as a Gaeltacht service town, RTÉ Raidió na Gaeltachta recently conducted a survey on the use of Irish in businesses in the town. Amongst the results, the survey found that 70% of the town’s businesses employ at least one fluent Irish speaker, a fact which will be of huge assistance to the implementation of the language plan for the Rosses and the surrounding areas. The Rosses language planning committee chairperson, Helena Mhic Laifeartaigh, the area’s language planning consultant Ben Ó Ceallaigh, and Séamas Ó Gallachóir from Údarás na Gaeltachta recently discussed the survey on RnaG’s Barrscéalta.

Podcast will be available here (19th April): https://www.rte.ie/rnag/barrscealta/

Uncategorized

Lá comhairliúcháin ar an 12 Márta – Consultation day on 12th March

Tá Coiste pleanála teanga na Rosann ag tabhairt cuiridh do spriocghrúpaí difriúla a bheidh an-tábhachtach do rath an phlean chun teacht chuig Ionad Teampaill Chróine ar an 12 Márta le páirt a ghlacadh i ngrúpaí fócais chun tuairimí na ngrúpaí seo faoi thodhchaí na Gaeilge sa cheantar a fháil. Tabharfaidh seo tuiscint níos doimhe dúinn ar riachtanais earnálacha éagsúla sa cheantar ná a fhaightear sna ceistneoirí atá á scaipeadh ar thithe an limistéir faoi láthair. Tá súil againn go bhfeicfidh muid go leor agaibh ar an lá!

póstaer.png

The Rosses language planning committee is inviting key target groups who will be particularly important for our language plan’s success to attend one of our focus groups on Monday 12th March. This will allow us a more detailed insight into the needs of specific sectors of the community than can be gained from the questionnaire currently being distributed to houses in the area. We hope to see many of you in Ionad Teampaill Chróine on the day!

Íoslódáil an póstaer i bhfoirm PDF anseo / click here for PDF of the event poster.